Duru
Yeni Üye
Çünkü elektronik imza ile faks aynı kavramlar değil.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında güvenli elektronik imzanın belirli şartlarla elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurması öngörülüyor. BTK da elektronik imzanın hukuki altyapısını ve 5070 sayılı Kanun kapsamındaki düzenlemeleri açıkça açıklıyor.
BTK
UYAP gibi sistemlerde de elektronik ve mobil imza kullanımı bunun somut örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
UYAP
+1
Dolayısıyla “faksla imzalı belge göndermek” ile “güvenli elektronik imzayla elektronik belge oluşturmak” hukuken aynı şey değildir.
Birinde imzalı fiziksel belgenin görüntüsü iletilir.
Diğerinde elektronik imza mevzuatının öngördüğü teknik ve hukuki mekanizma devreye girer.
Bu fark, özellikle önemli sürelerin, resmi başvuruların, dava ve itiraz süreçlerinin söz konusu olduğu durumlarda büyük önem taşıyabilir.
Zeynep'in Empatisi, Murat'ın Stratejisi
Hikâyenin bu kısmında karakterlere biraz daha yakından bakmak gerekiyor.
Murat hızlı düşünüyor.
“Bugün çözmemiz lazım.”
Zeynep ise karşı tarafın masasından bakmaya çalışıyor.
“Evrak kayıt memuru bu belgeyi görünce ne yapacak?”
Murat:
“Faks raporumuz var.”
Zeynep:
“Peki karşı taraf ‘Bu başvuru şeklen geçerli değil’ derse?”
Murat:
“O zaman tekrar göndeririz.”
Zeynep:
“Peki son başvuru tarihi geçmişse?”
Bu konuşmada erkeklerin çözüm odaklı, kadınların ise empatik olduğu gibi basit bir kalıp kurmak kolay olurdu.
Ama gerçek hayatta insanlar bundan çok daha karmaşık.
Murat'ın stratejik düşünmesi onun erkek olmasından değil, çalışma biçiminden kaynaklanıyor.
Zeynep'in karşı tarafın bakış açısını hesaba katması da yalnızca kadın olmasının sonucu değil.
Yine de hikâyedeki bu iki farklı yaklaşım, iş hayatında sık karşılaştığımız iki düşünme biçimini görünür hale getiriyor.
Bir taraf:
“Sorunu nasıl çözeriz?”
diye soruyor.
Diğer taraf:
“Bu çözümden kimler etkilenecek ve karşı taraf bunu nasıl algılayacak?”
diye düşünüyor.
En güçlü kararlar ise çoğu zaman bu iki soruyu aynı anda sorabilenlerin kararları oluyor.
Faksın Hukuki Değeri Nerede Başlar, Nerede Biter?
Günün sonunda Murat ile Zeynep bir karar veriyor.
Faksı çöpe atmıyorlar.
Tam tersine:
Gönderilen belgeyi,
faks gönderim raporunu,
tarih ve saati,
alıcı numarasını,
varsa karşı taraftan gelen teyidi
dosyalıyorlar.
Ardından ilgili kurumun başvuru usulünü ayrıca kontrol ediyorlar.
Çünkü artık şunu anlamış durumdalar:
Faksı saklamak başka, faksın tek başına yeterli olduğunu düşünmek başka.
Bir uyuşmazlık ortaya çıktığında faks çıktısı veya gönderim kaydı somut olay bakımından önem taşıyabilir. Ancak bunun otomatik olarak her durumda “resmi evrak” veya “kesin geçerli başvuru” anlamına geleceği söylenemez.
Özellikle süreye bağlı işlemlerde “nasıl olsa faks çektim” düşüncesi risklidir.
İlgili kurumun mevzuatı, ilanı, başvuru şartları veya özel düzenlemesi mutlaka kontrol edilmelidir.
Çünkü bazı kurumlar belirli belgeler için faksı kabul edebilirken, bazı işlemlerde ıslak imza, noter, posta, şahsen başvuru veya güvenli elektronik imza gibi farklı yöntemler aranabilir.
Yargıtay'ın kendi başvuru uygulamalarında dahi başvuru yönteminin işlemin niteliğine göre farklılaşabildiğini görmek mümkün.
Yargıtay
+1
Peki Faks Hiç mi Resmi Değil?
İşte burada diğer uçtaki hataya da düşmemek gerekiyor.
“Faks resmi evrak değildir” demek de tek başına yeterli bir açıklama değildir.
Çünkü faks, bir belgenin iletim aracı olabilir.
Örneğin resmi bir kurumun düzenlediği belgenin faksla gönderilmiş görüntüsü ile faks üzerinden yapılan bireysel bir başvuru aynı hukuki değerlendirmeye tabi olmayabilir.
Ayrıca tarafların uzun süre belirli bir faks uygulamasıyla işlem yapmış olması, sözleşmesel ilişkiler ve somut olayın diğer şartları da önem kazanabilir.
Nitekim uygulamada faks yoluyla gönderilen talimatların ve taraflar arasındaki yerleşmiş uygulamanın uyuşmazlık konusu olduğu ticari davalar da bulunmaktadır. Bu tür dosyalarda yalnızca “faks var mı?” sorusu değil, tarafların ilişkisi, yetkilendirme, uygulama ve diğer deliller birlikte değerlendirilmektedir.
Son Karar
Yani faksın hukuki değeri sıfır değildir.
Ama sınırsız da değildir.
Teknoloji Değişti, Asıl Soru Değişmedi
Hikâyenin en ilginç tarafı belki de burada.
Faks cihazlarının yerini e-posta kutuları, elektronik belge sistemleri ve dijital platformlar aldı.
Ama hukukçunun, kamu görevlisinin veya şirket yöneticisinin temel soruları değişmedi.
“Bu belge gerçekten kime ait?”
“Ne zaman gönderildi?”
“İçeriği değiştirildi mi?”
“Yetkili kişi mi gönderdi?”
“İstenen usule uygun mu?”
“Sonradan ispat edebilir miyiz?”
Teknoloji sadece bu soruların cevaplanma yöntemini değiştirdi.
Bu nedenle faks konusunda düşünürken geçmiş ile bugün arasında ilginç bir bağlantı kurabiliriz.
Eskiden güvenilirlik, kâğıdın fiziksel olarak elimizde bulunmasına bağlanıyordu.
Bugün ise elektronik sistemlerde kimlik doğrulama, bütünlük, güvenli elektronik imza ve kayıt mekanizmaları çok daha önemli hale geldi.
BTK'nın elektronik imza açıklamalarında da elektronik imzanın temel işlevlerinden biri olarak elektronik verinin bütünlüğünün ve imza sahibinin kimliğinin doğrulanması öne çıkıyor.
BTK
Sonunda Dosyadaki Küçük Kâğıt
Aradan birkaç hafta geçiyor.
Murat dosyayı yeniden açıyor.
En üstte o faks duruyor.
Bir süre sessizce bakıyor.
Sonra Zeynep'e dönüp:
“İyi ki bunu saklamışız,” diyor.
Zeynep cevap veriyor:
“İyi ki sadece buna güvenmemişiz.”
İkisi de gülümsüyor.
Çünkü başlangıçta basit görünen bir soru, onları aslında daha büyük bir gerçeğe götürmüş:
Bir belgenin hukuki değeri yalnızca üzerinde yazanlarla veya hangi cihazdan çıktığıyla belirlenmez.
Belgenin nasıl oluşturulduğu, kim tarafından imzalandığı, hangi makam veya kişi tarafından düzenlendiği, hangi yöntemle gönderildiği, ilgili kurumun hangi usulü kabul ettiği ve gerektiğinde bunun nasıl ispatlanacağı birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “Faks resmi evrak mıdır?” sorusuna verilebilecek en sağlıklı genel cevap şudur:
Faks başlı başına bir “resmi evrak türü” değildir; çoğunlukla belge iletim yöntemidir. Faksla gönderilen belgenin hukuki geçerliliği ve resmi başvuru niteliği, belgenin kendisine, gönderenin ve alıcının konumuna, işlemin niteliğine, uygulanacak mevzuata ve ilgili kurumun öngördüğü başvuru usulüne göre değişebilir.
Özellikle önemli bir resmi başvuru, süreye tabi işlem, dava, itiraz, sözleşme veya mali sonuç doğurabilecek bir belge söz konusuysa yalnızca faks gönderilmiş olmasına güvenmek yerine ilgili kurumun güncel başvuru şartlarının kontrol edilmesi daha güvenli bir yaklaşımdır.
Ve belki de bu hikâyeden çıkarılabilecek en önemli ders şu:
Murat'ın sorusu olmadan işler ilerlemeyebilir:
“Bunu nasıl çözeriz?”
Ama Zeynep'in sorusu olmadan çözümün gerçekten güvenli olup olmadığını bilemeyebiliriz:
“Yarın bunun geçerli olduğunu nasıl göstereceğiz?”
Siz olsaydınız, saat 16.47'de gönderilen o faksı dosyaya koyup işi kapatır mıydınız?
Yoksa karşı kurumu arayıp “Belgemiz faksla ulaştı, resmi başvuru olarak kayıt altına alındı mı?” diye teyit mi ederdiniz?
Bence hikâyenin asıl tartışılması gereken yeri tam da burası.
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu kapsamında güvenli elektronik imzanın belirli şartlarla elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurması öngörülüyor. BTK da elektronik imzanın hukuki altyapısını ve 5070 sayılı Kanun kapsamındaki düzenlemeleri açıkça açıklıyor.
BTK
UYAP gibi sistemlerde de elektronik ve mobil imza kullanımı bunun somut örneklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor.
UYAP
+1
Dolayısıyla “faksla imzalı belge göndermek” ile “güvenli elektronik imzayla elektronik belge oluşturmak” hukuken aynı şey değildir.
Birinde imzalı fiziksel belgenin görüntüsü iletilir.
Diğerinde elektronik imza mevzuatının öngördüğü teknik ve hukuki mekanizma devreye girer.
Bu fark, özellikle önemli sürelerin, resmi başvuruların, dava ve itiraz süreçlerinin söz konusu olduğu durumlarda büyük önem taşıyabilir.
Zeynep'in Empatisi, Murat'ın Stratejisi
Hikâyenin bu kısmında karakterlere biraz daha yakından bakmak gerekiyor.
Murat hızlı düşünüyor.
“Bugün çözmemiz lazım.”
Zeynep ise karşı tarafın masasından bakmaya çalışıyor.
“Evrak kayıt memuru bu belgeyi görünce ne yapacak?”
Murat:
“Faks raporumuz var.”
Zeynep:
“Peki karşı taraf ‘Bu başvuru şeklen geçerli değil’ derse?”
Murat:
“O zaman tekrar göndeririz.”
Zeynep:
“Peki son başvuru tarihi geçmişse?”
Bu konuşmada erkeklerin çözüm odaklı, kadınların ise empatik olduğu gibi basit bir kalıp kurmak kolay olurdu.
Ama gerçek hayatta insanlar bundan çok daha karmaşık.
Murat'ın stratejik düşünmesi onun erkek olmasından değil, çalışma biçiminden kaynaklanıyor.
Zeynep'in karşı tarafın bakış açısını hesaba katması da yalnızca kadın olmasının sonucu değil.
Yine de hikâyedeki bu iki farklı yaklaşım, iş hayatında sık karşılaştığımız iki düşünme biçimini görünür hale getiriyor.
Bir taraf:
“Sorunu nasıl çözeriz?”
diye soruyor.
Diğer taraf:
“Bu çözümden kimler etkilenecek ve karşı taraf bunu nasıl algılayacak?”
diye düşünüyor.
En güçlü kararlar ise çoğu zaman bu iki soruyu aynı anda sorabilenlerin kararları oluyor.
Faksın Hukuki Değeri Nerede Başlar, Nerede Biter?
Günün sonunda Murat ile Zeynep bir karar veriyor.
Faksı çöpe atmıyorlar.
Tam tersine:
Gönderilen belgeyi,
faks gönderim raporunu,
tarih ve saati,
alıcı numarasını,
varsa karşı taraftan gelen teyidi
dosyalıyorlar.
Ardından ilgili kurumun başvuru usulünü ayrıca kontrol ediyorlar.
Çünkü artık şunu anlamış durumdalar:
Faksı saklamak başka, faksın tek başına yeterli olduğunu düşünmek başka.
Bir uyuşmazlık ortaya çıktığında faks çıktısı veya gönderim kaydı somut olay bakımından önem taşıyabilir. Ancak bunun otomatik olarak her durumda “resmi evrak” veya “kesin geçerli başvuru” anlamına geleceği söylenemez.
Özellikle süreye bağlı işlemlerde “nasıl olsa faks çektim” düşüncesi risklidir.
İlgili kurumun mevzuatı, ilanı, başvuru şartları veya özel düzenlemesi mutlaka kontrol edilmelidir.
Çünkü bazı kurumlar belirli belgeler için faksı kabul edebilirken, bazı işlemlerde ıslak imza, noter, posta, şahsen başvuru veya güvenli elektronik imza gibi farklı yöntemler aranabilir.
Yargıtay'ın kendi başvuru uygulamalarında dahi başvuru yönteminin işlemin niteliğine göre farklılaşabildiğini görmek mümkün.
Yargıtay
+1
Peki Faks Hiç mi Resmi Değil?
İşte burada diğer uçtaki hataya da düşmemek gerekiyor.
“Faks resmi evrak değildir” demek de tek başına yeterli bir açıklama değildir.
Çünkü faks, bir belgenin iletim aracı olabilir.
Örneğin resmi bir kurumun düzenlediği belgenin faksla gönderilmiş görüntüsü ile faks üzerinden yapılan bireysel bir başvuru aynı hukuki değerlendirmeye tabi olmayabilir.
Ayrıca tarafların uzun süre belirli bir faks uygulamasıyla işlem yapmış olması, sözleşmesel ilişkiler ve somut olayın diğer şartları da önem kazanabilir.
Nitekim uygulamada faks yoluyla gönderilen talimatların ve taraflar arasındaki yerleşmiş uygulamanın uyuşmazlık konusu olduğu ticari davalar da bulunmaktadır. Bu tür dosyalarda yalnızca “faks var mı?” sorusu değil, tarafların ilişkisi, yetkilendirme, uygulama ve diğer deliller birlikte değerlendirilmektedir.
Son Karar
Yani faksın hukuki değeri sıfır değildir.
Ama sınırsız da değildir.
Teknoloji Değişti, Asıl Soru Değişmedi
Hikâyenin en ilginç tarafı belki de burada.
Faks cihazlarının yerini e-posta kutuları, elektronik belge sistemleri ve dijital platformlar aldı.
Ama hukukçunun, kamu görevlisinin veya şirket yöneticisinin temel soruları değişmedi.
“Bu belge gerçekten kime ait?”
“Ne zaman gönderildi?”
“İçeriği değiştirildi mi?”
“Yetkili kişi mi gönderdi?”
“İstenen usule uygun mu?”
“Sonradan ispat edebilir miyiz?”
Teknoloji sadece bu soruların cevaplanma yöntemini değiştirdi.
Bu nedenle faks konusunda düşünürken geçmiş ile bugün arasında ilginç bir bağlantı kurabiliriz.
Eskiden güvenilirlik, kâğıdın fiziksel olarak elimizde bulunmasına bağlanıyordu.
Bugün ise elektronik sistemlerde kimlik doğrulama, bütünlük, güvenli elektronik imza ve kayıt mekanizmaları çok daha önemli hale geldi.
BTK'nın elektronik imza açıklamalarında da elektronik imzanın temel işlevlerinden biri olarak elektronik verinin bütünlüğünün ve imza sahibinin kimliğinin doğrulanması öne çıkıyor.
BTK
Sonunda Dosyadaki Küçük Kâğıt
Aradan birkaç hafta geçiyor.
Murat dosyayı yeniden açıyor.
En üstte o faks duruyor.
Bir süre sessizce bakıyor.
Sonra Zeynep'e dönüp:
“İyi ki bunu saklamışız,” diyor.
Zeynep cevap veriyor:
“İyi ki sadece buna güvenmemişiz.”
İkisi de gülümsüyor.
Çünkü başlangıçta basit görünen bir soru, onları aslında daha büyük bir gerçeğe götürmüş:
Bir belgenin hukuki değeri yalnızca üzerinde yazanlarla veya hangi cihazdan çıktığıyla belirlenmez.
Belgenin nasıl oluşturulduğu, kim tarafından imzalandığı, hangi makam veya kişi tarafından düzenlendiği, hangi yöntemle gönderildiği, ilgili kurumun hangi usulü kabul ettiği ve gerektiğinde bunun nasıl ispatlanacağı birlikte değerlendirilmelidir.
Bu nedenle “Faks resmi evrak mıdır?” sorusuna verilebilecek en sağlıklı genel cevap şudur:
Faks başlı başına bir “resmi evrak türü” değildir; çoğunlukla belge iletim yöntemidir. Faksla gönderilen belgenin hukuki geçerliliği ve resmi başvuru niteliği, belgenin kendisine, gönderenin ve alıcının konumuna, işlemin niteliğine, uygulanacak mevzuata ve ilgili kurumun öngördüğü başvuru usulüne göre değişebilir.
Özellikle önemli bir resmi başvuru, süreye tabi işlem, dava, itiraz, sözleşme veya mali sonuç doğurabilecek bir belge söz konusuysa yalnızca faks gönderilmiş olmasına güvenmek yerine ilgili kurumun güncel başvuru şartlarının kontrol edilmesi daha güvenli bir yaklaşımdır.
Ve belki de bu hikâyeden çıkarılabilecek en önemli ders şu:
Murat'ın sorusu olmadan işler ilerlemeyebilir:
“Bunu nasıl çözeriz?”
Ama Zeynep'in sorusu olmadan çözümün gerçekten güvenli olup olmadığını bilemeyebiliriz:
“Yarın bunun geçerli olduğunu nasıl göstereceğiz?”
Siz olsaydınız, saat 16.47'de gönderilen o faksı dosyaya koyup işi kapatır mıydınız?
Yoksa karşı kurumu arayıp “Belgemiz faksla ulaştı, resmi başvuru olarak kayıt altına alındı mı?” diye teyit mi ederdiniz?
Bence hikâyenin asıl tartışılması gereken yeri tam da burası.